WO2-weekend in Krakau: een driedaagse geschiedenisroute
Krakau is geen stad waar je de Tweede Wereldoorlog “even” meepakt. De geschiedenis van de bezetting, het Joodse getto en de vernietiging ligt hier letterlijk in de stad verweven. Voor mensen die zich verdiepen in WO2 is Krakau een van de meest indrukwekkende steden van Europa, juist omdat zoveel locaties nog te bezoeken zijn.
Deze driedaagse planning is bedoeld voor reizigers die bewust kiezen voor inhoud. Het is geen lichte citytrip en ook niet per se leuk in de klassieke zin, maar wel enorm interessant en informatief. De volgorde is bewust gekozen: eerst context, dan confrontatie, daarna verdieping.
Dag 1: In en rond Krakau
De Verborgen Tour van Mijn Krakau Tours
Ik raad altijd aan om een WO2-weekend in Krakau te beginnen met overzicht en context. Daarom start deze planning met de Verborgen Tour, die wij zelf geven. Deze tour is opgezet voor mensen die meer willen zien dan alleen de bekende highlights, en helpt om de stad en haar geschiedenis beter te plaatsen. Hier krijg je veel over de Oorlog mee, maar ook de basisinformatie van Polen en Krakau wordt gegeven.
Tijdens de tour bezoek je onder andere de universiteit, het Henryk Jordanapark, het voormalige Joodse getto, Apteka Pod Orłem en de Schindlerfabriek. De verhalen lopen als een rode draad door de stad: van Sonderaktion Krakau, waarbij professoren werden opgepakt, tot de massagraven van Katyn, generaal Maczek en de bevrijding van Nederland.
Het doel van deze tour is niet om alles tot in detail uit te diepen, maar om een verhaallijn neer te zetten. Daardoor vallen veel plekken later in het weekend beter op hun plek.
Apteka Pod Orłem
Na of voor de tour (afhankelijk van het seizoen waarin je komt) is Apteka Pod Orłem een logische en indrukwekkend bezoek. Deze apotheek bestond al voordat het Joodse getto werd gebouwd. Toen de nazi’s het getto instelden, kreeg apotheker Tadeusz Pankiewicz het bevel om te vertrekken en zijn zaak te sluiten. Hij weigerde.
Pankiewicz maakte geen onderscheid in wie hij hielp en mocht, uitzonderlijk, in het getto blijven werken. Uiteindelijk redde hij talloze levens en werd hij een van de helden van het getto. Het museum ziet er nog steeds uit als een oude apotheek. Dat maakt het bezoek persoonlijk en intiem. Je kunt verschillende lades openen waarin persoonlijke verhalen worden verteld van mensen die in het getto leefden. Geen groot opgezet museum, maar juist daardoor heel krachtig.
Voor de apotheek ligt het zogenaamde Stoelenplein, een monument bestaande uit lege stoelen dat herinnert aan de gedeporteerde Joodse bewoners. Tijdens de Verborgen Tour sta ik hier al uitgebreid stil bij de betekenis ervan, waardoor een bezoek aan de apotheek extra diepgang krijgt.
Płaszów concentratiekamp
Je kunt, op een lange dag, ook nog naar Płaszów te gaan. Deze plek vond ik zelf een van de meest confronterende ervaringen in Krakau. Juist omdat er zo weinig zichtbaar is gebleven. Van het concentratiekamp is nauwelijks bebouwing over. Het terrein is nu een open gebied met paden, monumenten en informatieborden. Op die borden lees je wat zich precies afspeelde op de plek waar je staat. Oude foto’s laten zien hoe het kamp er destijds uitzag.
Over het hele terrein zie je resten van de verwoeste Joodse begraafplaats. De Duitsers bliezen deze op, en de brokstukken liggen er nog steeds. Daarnaast staat in de buurt het huis van Amon Göth, de kampcommandant. Geen villa zoals in de film Schindler’s List, maar inmiddels een gewoon woonhuis in een normale straat, waar nu een gezin woont. Dat besef is vreemd en confronterend.
Wat mij hier vooral raakte, was het contrast tussen verleden en heden. Waar ooit onvoorstelbare dingen gebeurden, lopen nu mensen, wordt gewandeld en is het stil. Het is geen museum, maar juist daarom dwingt het tot nadenken.
Dag 2: Naar Auschwitz
Een bezoek aan Auschwitz
De tweede dag van dit Tweede Wereldoorlog-weekend staat volledig in het teken van Auschwitz. Het is inhoudelijk, fysiek en mentaal intens, en verdient een dag op zichzelf. Wat mij betreft is dit een noodzakelijk onderdeel van deze driedaagse geschiedenisreis.
Ik begon mijn bezoek in Auschwitz I en ging daarna door naar Birkenau (Auschwitz II). Hoewel Birkenau qua schaal indrukwekkender is, maakte Auschwitz I op mij de meeste indruk. Dat komt vooral doordat je daar daadwerkelijk de barakken binnengaat en de meeste context en informatie krijgt.
In Auschwitz I loop je door verschillende gebouwen waarin de geschiedenis stap voor stap wordt uitgelegd. Wat hier het hardst binnenkomt, zijn de persoonlijke bezittingen. Grote glazen ruimtes gevuld met kinderschoentjes, koffers met namen erop, brillen en vlechten haar. Je weet rationeel dat deze dingen bestaan, maar om ze daar, achter glas, in zulke aantallen te zien, is iets heel anders.
Ook de gaskamer vond ik heftig, maar wat mij misschien nog meer raakte, waren de teksten die gevangenen op de muren van de barakken hebben achtergelaten. Woorden van mensen die wisten wat hen te wachten stond. Dat besef, dat deze teksten zijn geschreven met de wetenschap dat ontsnappen geen optie meer was, blijft hangen.
Ik was met een collega die gids is in Auschwitz. Hij leidde ons rond en gaf uitleg bij zowel Auschwitz I als Birkenau. De hele dag duurde bij mij ongeveer van 12:00 tot 18:00, maar dat is geen standaardindicatie. Mijn rondleiding duurde ongeveer 2,5 uur, terwijl een reguliere tour vaak rond de 3,5 uur ligt. Ik ben er dus relatief snel doorheen gegaan.
In Birkenau ligt de nadruk minder op objecten en meer op schaal. De uitgestrektheid van het terrein, de spoorlijn, de barakken die eindeloos doorlopen. Hier wordt vooral duidelijk hoe industrieel en systematisch dit kamp was opgezet. Alles is groter, leger en stiller. Je loopt veel, maar de ondergrond is vlak en goed begaanbaar.
Ik had vooraf verwachtingen, maar de werkelijkheid was niet veel anders dan wat je denkt. En dat is misschien juist het confronterende. Je denkt voorbereid te zijn op de sfeer, op wat je gaat zien, op hoe heftig het zal zijn. In de praktijk blijkt het altijd zwaarder dan je vooraf kunt inschatten.
Wat betreft praktische kant: ik vond mijn gids enorm goed en duidelijk. Doordat wij later op de dag gingen, was het relatief rustig. Normaal gesproken vinden veel rondleidingen in de ochtend plaats en kan het daar erg druk zijn. Als je nou een rondleiding wilt met een Nederlandse gids zou ik zeker ruim van tevoren boeken. Dan praat ik zeker over 3 of 4 maanden. Ook met een Engelse gids is dit noodzakelijk al zou ik persoonlijk een Nederlandse gids sterk aanraden.
Voor mij is Auschwitz een absoluut noodzakelijk onderdeel van deze trip. Niet omdat het “mooi” is of prettig, maar omdat het essentieel is om te begrijpen waar de andere plekken in Krakau onderdeel van waren. Ik zou het niet aanraden voor jonge kinderen, maar voor iedereen met serieuze interesse in WO2-geschiedenis hoort Auschwitz bij dit weekend.
Na deze dag is het logisch om niets meer te plannen. Laat het bezinken. Dag drie is bewust rustiger en museaal opgezet, zodat er ruimte is voor reflectie en verdieping.
Dag 3: Verdieping
Schindler’s Factory Museum
Op dag drie raad ik aan om ’s ochtends naar Schindler’s Factory te gaan. Veel bezoekers denken dat dit museum het verhaal van Oskar Schindler vertelt, maar dat valt nog wel tegen. Dit betekent niet dat het geen goed museum is, het verteld namelijk juist het verhaal van Polen in de oorlog, en dit doen ze erg goed.
In werkelijkheid vertelt het museum het verhaal van Krakau tijdens de bezetting. De Poolse blik op Schindler is ook genuanceerder dan vaak gedacht. Hij was lid van de NSDAP en wordt hier niet als onomstreden held neergezet. Het positieve beeld is vooral ontstaan vanuit de Joodse gemeenschap en door de film Schindler’s List.
Wat dit museum uitzonderlijk goed doet, is presentatie. Het is een sterke walkthrough met indrukwekkende decors, visuals en interactieve elementen. Je loopt bijvoorbeeld langs een nagebouwde ghetto-muur, ziet originele uniformen en documenten, en volgt het dagelijks leven van de stad tijdens de oorlog. De namen van de 1100 mensen die Schindler redde komen op verschillende plekken wel terug.
Mijn belangrijkste tip: ga vroeg en koop tickets via de officiële kanalen. Het kan extreem druk worden en er zijn veel partijen die tickets duur doorverkopen.
Gestapo Museum
In de middag is het Gestapo-museum een passende afsluiter. Dit museum is veel kleiner dan Schindler’s Factory, maar inhoudelijk zeer indringend. Het richt zich specifiek op onderdrukking, arrestaties en gevangenschap onder Duitse en later Russische bezetting.
Je kunt hier de originele gevangeniscellen bezoeken en leest persoonlijke verhalen van mensen die hier vastzaten. Er worden ook martelmethodes en attributen getoond. Het museum is niet fantastisch mooi of spectaculair ingericht, maar dat past bij de plek. De kracht zit volledig in de verhalen.
Dit is geen museum voor iedereen, maar voor mensen met sterke interesse in WO2-geschiedenis is het een waardevolle aanvulling.
Voor wie is dit weekend bedoeld?
Dit driedaagse programma is bedoeld voor reizigers die bewust kiezen voor geschiedenis en verdieping. Het is minder geschikt voor jonge kinderen en niet bedoeld als ontspannend weekend. Wel is het een van de meest complete manieren om de rol van Krakau tijdens de Tweede Wereldoorlog te begrijpen.
Juist door de combinatie van tours, musea en open locaties zoals Płaszów ontstaat een gebalanceerd beeld: feitelijk, persoonlijk en confronterend zonder sensationeel te worden.
